BBook of Kells

 

 

 

 

 

 

 

 Onlangs was ik in Dublin.  Als bevlogen bibliothecaris had ik the Old Library van Trinity College als hoogste op mijn prioriteitenlijstje genoteerd en mijn argeloze reisgenoten ervan overtuigd dat ze dit niet mochten missen. Mijlenver buiten dit imposante universiteitencomplex was reeds zichtbaar hoe trots de Ieren zijn op hun cultureel erfgoed: overal zijn winkels, kroegen, restaurant, hotels en zelfs pizza’s calzone vernoemd naar het meesterstuk van deze bibliotheek:  Het boek van Kells. In de etalage van een tattooshop ontwaarden we tevens de mogelijkheid om diverse illustraties uit het boek op allerhande lichaamsdelen te vereeuwigen. Het paradepaardje dus van Dublin, de ontelbare pubs daargelaten.

 

Het Book of Kells (of Columba) werd geschreven door Keltische monniken rond het jaar 800 en geldt als een meesterwerk van de westerse kalligrafie in insulaire stijl. De teksten van de evangeliën zijn grotendeels overgeschreven van de Vulgaat, hoewel het ook een aantal passages bevat van eerdere versies van de Bijbel, de Vetus Latina. De ongeëvenaarde rijkelijke versiering bestrijkt onder meer tien paginagrote afbeeldingen en pagina’s met levendige hoofdletters met tussen de regels door kleine miniaturen.

 

Ik had mij al dagen in stilte verheugd op de aanblik van een 9e eeuws manuscript en had visioenen van  een kalfslederen halfvergane omslag en veel kleurrijke illustraties. Verder had ik mij helaas niet in de materie verdiept. Na een studentikoze rondleiding van een vierdejaars over de eclectische campus mocht ik voor 10 Euro het walhalla betreden. De gids beloofde ons plechtig met een stem vol eerbied  dat dit een bijzondere en enige ware ontmoeting met het Ierland uit een ver verleden zou worden. Zelf bleef hij buiten om de volgende groep toeristen te verwelkomen.

 

Een langdradige tentoonstelling, die betrekking had op alle ins en outs van het manuscript, leidde de volgzame bezoeker tenslotte naar een stille donkere ruimte waar het wonder van Columba in een vitrine te bewonderen is.  Daar aangekomen werd ik overspoeld door een golf van teleurstelling: in plaats van ingebonden in eeuwenoud kalfsleder lag op grauw grijs karton  een aantal A-viertjes met een compleet onleesbare tekst uit het evangelie van Lucas, opgeleukt met wat treurig versierde hoofdlettertjes in plaats van de oogverblindende Keltische kunst in insulaire stijl waar ik mij op had verheugd. En in diezelfde ruimte nog precies zo’n vitrine met nog meer A-viertjes op karton, ook met het onderschrift: Book of Kells (MS 58)  . “Zijn er dan 2 boeken van Kells?” , mijn reisgenoten keken verwachtingsvol naar mij, ik als bibliothecaris zou wel met het verlossende antwoord komen. Verward keek ik nog eens in mijn reisgids, maar door de spaarzame lichtinval werd ik daar niet veel wijzer van. “Replica’s” hoorde ik mezelf zeggen, “Kopieen. Het echte manuscript is op dit moment waarschijnlijk niet hier. En  MS58 is gewoon een plaatskenmerk. Ja hoor es, ik ben geen historicus, laat staan een conservator”. Bedrukt liepen we verder naar de indrukwekkende  long room alias the Old Library om daar te midden van 450.000 oude drukken een geestige expostitie over de geschiedenis van het detectiveverhaal te bekijken (The Body in the Library – the great detectives 1841 to 1941).

 

 

 

 

Eenmaal teruggekeerd op Nederlandse bodem  liet het raadsel van de 2 boeken van Kells mij niet los.  Na enige research (lees: wikipedia-en) kwam ik erachter dat ik wel degelijk oog in oog had gestaan met het echte wonder van Columba, zij het dan met een laagje glas ertussen:

Het manuscript bevat 340 folio’s en is sinds 1953 gebonden in vier delen. De naam van het manuscript komt van de Ierse Abdij van Kells, waar het manuscript eeuwenlang bewaard werd. De bibliotheek van de Universiteit van Dublin toont het permanent onder de referentie MS 58 zonder omslag. De bibliotheek toont gewoonlijk twee delen tegelijk van de bestaande vier. Elke ochtend wordt er rond dezelfde tijd een bladzijde van het boek omgeslagen.

 

Mijn reisgenoten heb ik met schaamrood op de wangen plechtig beloofd dat ik bij het volgende culturele tripje mijn huiswerk beter zal voorbereiden. En uit een soort misplaatste loyaliteit beloofden zij op hun beurt over deze BB(Blunder van de Bibliothecaris) te zwijgen.

Darwin in Zeeland

Charles Darwin (1809-1882)

 

Inmiddels is het Darwin-jaar goed van start gegaan. In alle media wordt hieraan zeer frequent aandacht besteed: Op televisie prachtige documentaires en discussies, en hier bij de Zeeuwse Bibliotheek veel nieuwe, maar ook hernieuwde, boeken.

In 1860 verscheen de eerste editie van “Het Ontstaan der soorten”, de Nederlandse vertaling van het Darwin’s boek “The origin of species”, waarmee de evolutietheorie voor het eerst op de kaart werd gezet.

Maar met de jaren zijn de inzichten toegenomen, en dit heeft geleid tot een bijzondere bewerking van het originele boek door Steve Jones, hoogleraar in de Genetica. De titel van zijn boek luidt: “Als een walvis: Darwin voor de 21ste eeuw”.
Het mooie van zijn boek is dat de opzet conform het originele werk van Darwin is, maar de inhoud is aangepast aan de huidige inzichten. Eigenlijk vang je zo 2 vliegen in 1 klap: Enerzijds volg je het spoor van Darwin’s oorspronkelijke verhaal, anderzijds ben je na lezing helemaal ‘bij de tijd’.

De evolutietheorie kent veel aanhangers, maar ook veel andersdenkenden. Bijvoorbeeld de creationisten, en de aanhangers van de “Intelligent Design”- theorie. Ook deze partijen laten nu regelmatig van zich horen. Zou deze verdeeldheid de reden zijn, dat, ondanks alle inspanningen van de media, het Darwin-jaar toch tamelijk lauw wordt ontvangen?

Dat maakt ook nieuwsgierig naar hoe Darwin’s ideeen destijds in Zeeland werden ontvangen. De Krantenbankzeeland biedt daarbij uitkomst. Met name de Zierikzeesche Courant en Zierikzeesche Nieuwsbode leveren bij zoeken op ‘Darwin’ een behoorlijk aantal hits op.

In een aantal artikelen wordt serieus op de theorie ingegaan:
Op 25/10/1871 in de Zierikzeesche Courant een artikel over Darwin’s boek, waarin wordt gesteld: “Het is noodig dat ieder die de tegenwoordig de hoogte der wetenschap wil meeten, dit werk kenne”.
En op 29/4/1888 resp 6/5/1888 biedt deze krant een uitgebreide uiteenzetting in twee katernen over Darwin’s evolutietheorie.

Naast serieuze berichtgeving ook ludiekere stukjes over hoe mensen met deze nieuwe theorie om gingen, en er ook creatief gebruik van wisten te maken. Darwins theorie bleek bijvoorbeeld nuttig bruikbaar in argumenten tegen zowel werkgever als wetsdienaar:
De Zierikzeesche Nieuwsbode van 20/1/1872 schrijft:

“is hij die het woord aap beleedigend gebruikt strafbaar? Die vraag werd behandeld voor de arr.-regtbank te Rotterdam. Zeker iemand aldaar had een dienaar van policie aap genoemd. De verdediger van den aangeklaagde beweerde, dat sedert de leer van Darwin en Vogt, waarbij aangenomen wordt dat de mensch van het apengeslacht is, zooveel aanhangers telt, het woord aap, tot een mensch gerigt, geen scheldwoord meer kan worden genoemd.”

En op 19/7/1888 bevat de rubriek “Gemengde Berigten” van de Nieuwsbode het volgende nieuwtje:

“Onder de kellners te Weenen heerscht groote ontevredenheid over de verpligting, die hun in vele hotels en café’s wordt opgelegd, om baard en knevel af te scheren. Een hunner heeft hierover eene brochure geschreven en na vele aanhalingen uit Darwin eindigt hij met de verklaring, dat deze laatste zijne afstamming van den mensch vermoedelijk heeft gegrondvest op het feit, dat heden ten dage zoovele kellners met “geschoren apengezichten” omloopen.”

Ten besluite: 

Tegenwoordig krijgen we foldertjes in de bus en tv-debatten voorgeschoteld, maar in de 19e eeuw werd een woordenstrijd vaak letterlijk uitgevochten, getuige de Zierikzeesche Courant dd. 21/7/1883:

 “Om een woordentwist over de theorieën van Darwin heeft de jonge graaf Andrassy te pest, geduellleerd met graaf Paul testetics. Andrassy ontving twee ernstige sabelhouwen”.

Binnenkort nog meer over Darwin!

April – Maand van de Filosofie

April is de elk jaar terugkerende Maand van de Filosofie. Dit jaar is gekozen voor het thema “Verzoening”. Dit thema heeft betrekking op tal van situaties waarbij de overbrugging van tegenstellingen het oplossen van conflicten centraal staat.
Tijdens de maand april worden veel activiteiten in het land georganiseerd.
Een volledige agenda van activiteiten is beschikbaar op de website Maand van de Filosofie.
In het kader van De Maand van Filosofie wordt een essay uitgegeven. Dit jaar van de hand van Bas Haring getiteld: Het aquarium van Walter Huijsmans oftewel: waarom zouden we ons zorgen maken over de toekomst van de aarde.
Dit essay is een zoektocht naar mogelijke antwoorden op twee vragen:
1. Waarom maken we ons druk over de toekomst – de verre toekomst na onze dood?
2. Hoe erg is een toekomst zonder natuur eigenlijk?
Bas Haring is Haring is filosoof, wetenschapper en televisiepresentator. Van zijn hand verscheen
- Voor een echt succesvol leven – een pleidooi voor onsuccesvol leven. Eerder schreef hij Kaas en de Evolutietheorie en De IJzeren Wil – over het brein, bewustzijn en denkende machines.
De beschikbaarheid van deze en andere titels van Bas Haring vindt u in de Zeeuwse Bibliotheek.

Een belangrijk onderdeel van de Maand van de Filosofie is de uitreiking van De Socrateswisselbeker. Deze wordt elk jaar feestelijk uitgereikt aan de auteur van het meest oorspronkelijke Nederlandstalige filosofieboek dat in het voorgaande jaar verscheen ( in dit geval 2008).

Bij de selectie moeten alle boeken aan drie eenvoudige criteria voldoen:
1. Ze zijn filosofisch of gaan over filosofie.
2. Ze zijn oorspronkelijk in het Nederlands.
3. Ze zijn origineel (geen vertalingen of herdrukken).

De geselecteerde titels:

Hans Achterhuis, Met alle geweld. Uitg. Lemniscaat, 794 blz., ISBN: 9789047701200

René ten Bos, Het geniale dier. Uitg. Boom, 304 blz., ISBN: 9789085061359

Sjaak Koenis, Het verlangen naar cultuur. Uitg. Van Gennep, 296 blz., ISBN: 9789055159062

Jenny Slatman, Vreemd lichaam. Uitg. Ambo, 230 blz., ISBN: 978902631980

Jean Paul van Bendegem, Over wat ik nog wil schrijven. Uitg. Garant, 340 blz., ISBN: 9789044121711

Vele dier werken verheffen zich niet boven het gahalte van rijmwerk

Voorzijde geledenheidsgedicht

Gelegenheidsgedicht
Huwelijken, ambtsaanvaardingen, jubilea en overlijdens van Zeeuwse en Nederlandse burgers. Het zijn allemaal gebeurtenissen die aanleiding geven tot het schrijven van een zogenaamd gelegenheidsgedicht.
De Zeeuwse Bibliotheek bezit er zeker 350. Nu zijn ze terug te vinden in de catalogus.

Boekuitgaven
De meeste gedichten zijn in het Nederlands geschreven en enkele in het Latijn. Huwelijken vormen de meest voorkomende aanleiding tot dichten.
Meestal zijn de boekjes betrekkelijk dun en bevatten één gedicht.
Ze zijn breedsprakig geschreven door een speciale schrijver. Dat is vaak een familielid of een dominee. Soms zijn het bundels gedichten, geschreven door meerdere heren en dames. Vaak met een kort lied op de laatste pagina.

Verzameling
De collectie gelegenheidsgedichten wordt vanaf de start van de Provinciale Bibliotheek opgebouwd. Deze bibliotheek is een voorloper van de Zeeuwse Bibliotheek.
In 1859 begint men met het verzamelen van onder andere dichtwerken en rijmwerken van Zeeuwen. In 1876 zijn er ruim 200 werken.
De gelegenheidsgedichten worden verworven uit:

• schenkingen van particulieren,
• gekocht tijdens talrijke veilingen van de boekhandel Van Benthem en Jutting en
• geschonken door het Zeeuwsch Genootschap.

In het voorbericht van de bibliotheekcatalogus van 1863 staat het volgende:
“Vele dier werken verheffen zich niet boven het gahalte van rijmwerk”. Deze uitspraak heeft waarschijnlijk betrekking op de verworven verzameling gelegenheidsgedichten.
De catalogus vermeldt nog vele gedrukte catalogi, meestal met summiere beschrijvingen van de gelegenheidsgedichten.

Bijzondere gedichten
Anthony Jansen (Janssen van ter Goes) schrijft ruimt 160 gedichten. Hij is geboren in Goes, woont in Amsterdam en is lid van de Doopsgezinden gemeente.
Hij verwerkt vaak een naam in de titels van zijn gedichten

• Bevallig bruin : ter bruiloft van mosieur Izak van Gelein en juffrouw Antonia Bruin, Amsterdam 4 may 1687 / A. Jansen

• De terwe : ter bruilofte van Jan Kopyn, leeraar der Dopsgezinde te Middelburg, met Janneke Terwe / A. Jansen

Een bijzondere uitgave is ook het gedicht dat geschreven is ter gelegenheid van de uitgave van een boek ‘De betooverde weereld van de beroemde heer Balthazar Bekker’.

Voorzijde gelegenheidsgedicht bij een boekuitgave

Detail uit gelegenheidsgedicht bij boekuitgave

Aan het begin van de 21ste eeuw beschrijft Cocky Klaver deze collectie van de Zeeuwse Bibliotheek. Met veel plezier.

De gelegenheidsgedichten worden bewaard in het magazijn van de Middelburgse bibliotheek. U vindt de beschrijvingen in de catalogus.

Archief Charles Darwin online

Enigszins aan de aandacht ontsnapt maar van groot belang is de aanwezigheid van het archief van Charles Darwin op Internet: The Complete Work of Charles Darwin Online met alle officiële publicaties bestaande uit boeken, artikelen en manuscripten. Full-text te raadplegen is het wereldberoemde On the Origen of Species.

Daarnaast heeft de Universiteit van Cambridge een groot aantal stukken (ca. 20.000) en afbeeldingen (ca. 90.000) beschikbaar gesteld uit het persoonlijk archief van Darwin.

Toonneel des Aerdrycks

De atlas van Joan Blaeu – de Atlas Major – is wereldberoemd. Met 600 kaarten is het de grootste wereldatlas ooit geproduceerd. Er valt veel over te zeggen. Nog leuker is om deze te bekijken en jezelf te verwonderen. Daartoe is er de gelegenheid om van 16 juni tot en met 23 november – bij de Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam – de tentoonstelling De Atlas Maior. De wereldatlas van Blaeu te bezichtigen.

Onlangs heeft het Regionaal Archief Leiden het initiatief genomen om een atlas van Blaeu genaamd “Toonneel des Aerdrycks”, digitaal toegankelijk te maken. Kaartminnaars kunnen hun hart ophalen bij http://www.leidenarchief.nl/content/view/103/68/

Bladeren door Blaeu blijkt ook elders ook mogelijk te zijn: bij de bibliotheek van de Universiteit van Californie (UCLA).

Ook het Geheugen van Nederland biedt een aantal aardige afbeeldingen. Een deel van de kaartencollectie van het Nationaal Archief is online beschikbaar in de beeldbank van het Nationaal Archief. Een deel van de kaarten van overzeese gebieden is te vinden in de Atlas of Mutual Heritage.

Momenteel is er sprake van een kleine hausse in het uitgeven van oude kaarten. In 2005 verscheen bij Taschen Verlag verschillende delen met kaarten van Blaeu. In 2006 verscheen: G. Schilder e.a., Grote Atlas van de Verenigde Oost- Indische Compagnie. Deel I: Atlas Isaak de Graaf/Atlas Amsterdam. Uitgeverij Asia Maior/Atlas Maior i.s.m. Nationaal Archief, Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap, Explokart/Universiteit Utrecht, eerste druk november 2006, ISBN 9074861261. Over deze atlas is in het Nationaal Archief Magazine nr. 3 van 2006 een artikel verschenen.

Als klap op de vuurpijl wordt momenteel gewerkt aan uit de uitgave van een facsimile editie van de Atlas Blaeu – Van der Hem. Dit is de meest vooraanstaande verzameling van kaarten van Blaeu die wordt bewaard in de Nationale Bibliotheek van Oostenrijk. Een toelichting van de geschiedenis van deze fascinerende atlas vindt u hier.

Deze facsimile editie zal verschijnen in een oplage van 100 exemplaren. Er zullen 8 delen verschijnen voor de verrassende aanschafprijs van: Euro 75.000,- exl. 6% BTW.

Een speciaal handgemaakte kast van kersenhout met acht laden kan als opbergmeubel eventueel erbij besteld worden. Dit kost ca. Euro 9.950 ex. 19% BTW…….

Subscriptions are invited…..

Verkiezingen in de Verenigde Staten

De verkiezingen in de Verenigde Staten staan in 2008 in het brandpunt van de belangstelling. Het kiessysteem is ingewikkeld: per staat met primaries of caucus of gemengd en dan ook nog per deelnemende partij. Daarnaast kunnen ook onafhankelijke kandidaten zich melden. Van alle betrokken kandidaten wordt veel geeist gezien de duur van de lange verkiezingscampagne. Wie de ontwikkelingen wil volgen via Internet heeft verschillende opties. Naast de reguliere berichtgeving bv. via CNN is er mogelijkheid om de peilingen te volgen van opinie-onderzoekers naar kiesgedrag.

Een aardige site is www.pollster.com compleet met grafische prognoses. Als u haast heeft, surf dan naar www.usaelectionpolls.com voor een beknopter overzicht.

E-books in versnelling

We leven in een tijdperk dat snel nog sneller kan. Naast snelheidsverbeteringen (leve de onthaasting) wordt alles beter of makkelijker draagbaar. Een welkome aanvulling wordt in onze consumptiemaatschappij het e-book. Tot op heden is dit fenomeen nog geen toppertje omzettechnisch gesproken maar er wordt veel tijd, energie en geld ingestoken om jan rap eraan te koppelen.

Naast de Iliad – die in Europa verkrijgbaar is – heeft Amazon in haar wijsheid besloten een eigen ebook-reader te gaan verkopen exclusief voor de Amerikaanse markt: de Kindle.

Het positieve nieuws is het uiterlijk en ook het feit dat er al 80.000 titels beschikbaar zijn voor download. Minder positief is dat voor dit apparaat een documentenformat wordt gebruikt dat elders niet wordt ondersteund. Bv. Pdf wordt niet direct ondersteund behalve na conversie…

Duurzaam gelukkig

De gedrukte weergave van de twee succesvolle edities van Standplaats Zeeland 2007 is nu te koop.

Wubbo Ockels en Paul Schnabel waren de gasten van Standplaats Zeeland 2007. Zij komen in het boekje uitgebreid aan het woord.De verschillende bijeenkomsten en discussies worden weergegeven. Het geheel is vrolijk geïllustreerd.